Türkiye, yapay zeka alanındaki yatırım, üretim ve girişimcilik ekosistemini geliştirmek amacıyla önemli adımlar atmaya hazırlanıyor. Bu kapsamda, 2026-2030 dönemini kapsayan 'Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı' hayata geçirilecek. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülecek planla, yapay zeka büyüme bölgeleri ve yapay zeka fabrikaları kurulacak.
Planın temel hedefleri arasında, kamu kaynakları ve özel sektör yatırımlarıyla 1 trilyon lirayı aşan bir ekonomik değer oluşturmak yer alıyor. Bu amaca ulaşmak için kamu bütçesi, özel sektör yatırımları, uluslararası fonlar, teşvik mekanizmaları ve kamu-özel işbirlikleri kullanılacak.
Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri ve Fabrikaları Kurulacak
Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarını hızlandırmak için enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı hazır olan 'yapay zeka büyüme bölgeleri' oluşturulacak. Bu özel statülü bölgelerde, hızlandırılmış izin ve ruhsat süreçleriyle yedekli yüksek kapasiteli fiber bağlantısı sağlanacak. Bölgeler içinde yer alacak 'yapay zeka fabrikaları', birden fazla şirketin aynı anda yararlanabileceği imkanlar sunacak.
Düşük karbonlu elektrikle çalışacak bu fabrikalar, büyük ölçekli hesaplama kapasitesini veri alanları, model geliştirme araçları, test ortamları, teknik destek ve ürünleştirme hizmetleriyle birleştirecek. Ana veya öncü yatırımcılar (ankraj), KOBİ'ler, girişimler ve araştırmacılar için kapasite ayırmanın yanı sıra mentörlük sağlamak ve yerel ekosisteme katkıda bulunmakla yükümlü olacak.
İlk yapay zeka büyüme bölgesinin bir yıl içinde ilan edilmesi ve ankraj yatırımcıların seçilmesi hedefleniyor. 2027 sonuna kadar en az bir bölgenin ilk faz kapasitesiyle faaliyete geçirilmesi planlanıyor. 2028 sonuna kadar ise en az 5 büyüme bölgesinin ilan edilmesi, bunlardan en az 3'ünün faaliyete geçmesi, en az 3 bölgesel mükemmeliyet merkezi ve 6 erişim noktasının açılması öngörülüyor. Faaliyete alınan kapasitede yüzde 70 kullanım oranına ulaşılması amaçlanıyor.
İki Fonlu 'Yapay Zeka Finansman Merdiveni' Oluşturulacak
Temel araştırmadan girişimlerin ölçeklenmesine kadar olan süreci desteklemek amacıyla iki fondan oluşan 'Yapay Zeka Finansman Merğeni' kurulacak. Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu, temel ve uygulamalı araştırmalar ile erken aşama projelerini destekleyecek. Bu fon aracılığıyla projelere en az 10 milyar lira kaynak aktarılması ve desteklenen projelerin en az yüzde 40'ının pilot uygulama veya prototip aşamasına ilerlemesi hedefleniyor.
Araştırma fonundan olgunlaşan veya ürün-pazar uyumunu kanıtlayan yerli girişimler, 15 milyar lira büyüklüğündeki Yapay Zeka Büyüme Fonu üzerinden desteklenecek. Bu fonla en az 20 yapay zeka girişiminin yatırımına katkı sağlanması ve kamu ile özel sermayenin eşit koşullarda ortak yatırım yapması hedefleniyor.
KOBİ'lere 1000 Yapay Zeka Kuponu Tahsis Edilecek
KOBİ'lerin ve girişimlerin fikirlerini ürüne dönüştürmelerini sağlamak amacıyla ilk 12 ayda en az 1000 yapay zeka kuponu tahsis edilecek. Desteklenen projelerin en az yarısının sahada pilot uygulamaya taşınması ve bunların en az üçte birinin kalıcı ürün veya hizmete dönüştürülmesi amaçlanıyor. Pilot uygulamalarda ortalama en az yüzde 10 verimlilik veya kalite artışı sağlanması hedefleniyor.
Yapay zeka ve veri merkezi alanında 2030'a kadar en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı yatırımın harekete geçirilmesi ve en az 1 gigavat kurulu güce ulaşılması planlanıyor. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamındaki veri merkezi ve yapay zeka çağrıları, bu yatırımların teşvik omurgasını oluşturacak.
Uluslararası yatırımcılar için kurulacak tek pencere sistemiyle ön uygunluk değerlendirmesi ve yatırım yol haritası en fazla 30 iş gününde tamamlanacak. Sektörel yapay zeka modellerinin ihracatı kapsamında 2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına ulaşılması hedefleniyor.
