Amerika Birleşik Devletleri'nde market ürünlerindeki yıllık fiyat artışı, son yılların en yüksek seviyesine ulaşarak tüketicileri yeniden yükselen fiyatlarla karşı karşıya bıraktı. Yakıt maliyetlerindeki artış, kurak hava koşulları ve küresel tedarik zincirindeki aksaklıklar gıda sistemine yönelik baskıyı artırıyor.
Boston Herald'ın haberine göre, nisan ayında evde tüketilen gıda ürünlerinin maliyeti, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,9'luk bir artış gösterdi. Restoran harcamalarını da içeren genel gıda fiyatlarındaki yükseliş ise yüzde 3,2 olarak kaydedildi. Son açıklanan Tüketici Fiyat Endeksi verileri, özellikle üretimi, soğutulması ve taşınması maliyetli olan ürünlerde market enflasyonunun hızlandığını ortaya koydu.
Fiyatlardaki yükselişin en önemli nedenlerinden biri enerji maliyetleri olarak öne çıktı. İran ile yaşanan gerilimler nedeniyle dünyanın en önemli petrol sevkiyat güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar, dizel fiyatlarında geçen yıla göre yüzde 61'lik bir artışa neden oldu. Dizel fiyatlarındaki bu artış, yalnızca akaryakıt istasyonlarını değil, tarım sektörünü de doğrudan etkiliyor. Traktörler, balıkçı tekneleri, gıda işleme ekipmanları ve tarım ürünlerini taşıyan kamyonların büyük bir kısmı dizel yakıt kullanıyor.
Küçük ölçekli market işletmecisi Raymond Campise, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Dar kar marjıyla çalışan bağımsız marketler için küçük maliyet artışları bile büyük etki yaratabiliyor" ifadelerini kullandı. Özellikle taze ve soğuk zincir ürünlerinde dikkat çekici fiyat artışları gözlemlendi. Taze meyve ve sebze fiyatları yıllık bazda yüzde 6,5, et fiyatları ise yüzde 8,8 oranında arttı. Sığır eti fiyatlarındaki artış yüzde 15'e ulaşırken, kuraklık ve küresel arz sıkıntıları nedeniyle kahve fiyatları yüzde 18,5 yükseldi. Meksika'dan yapılan ithalata yönelik geçen yıl yürürlüğe giren yüzde 17'lik gümrük vergisinin de etkisiyle domates fiyatları yüzde 40 arttı.
Uzmanlar, enerji maliyetlerindeki son artışın market raflarına henüz tam olarak yansımadığını belirtiyor. Gıda üretimi, paketleme, soğutma ve taşımacılık maliyetlerinin tüketici fiyatlarına yansımasının genellikle 3 ila 6 ay sürdüğü ifade ediliyor. Bu durum, önümüzdeki dönemde fiyat artışlarının devam edebileceği endişesini doğuruyor.
Öte yandan, bazı ürünlerde fiyat düşüşleri de yaşandı. Süt ve tavuk fiyatlarında sınırlı düşüşler görülürken, tereyağı fiyatları yüzde 5,8 geriledi. Kuş gribi salgınının ardından kümes hayvanı üretiminin toparlanmasıyla yumurta fiyatlarında yüzde 39'luk bir düşüş kaydedildi. Buna rağmen genel eğilimin yukarı yönlü olduğu ve birçok hanenin artan gıda maliyetlerinden olumsuz etkilendiği belirtiliyor.
Analistler, gıda fiyatlarındaki yükselişin önümüzdeki dönemde daha da hızlanabileceği uyarısında bulunuyor. Küresel gübre sevkiyatının yaklaşık yüzde 30'unun Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiğine dikkat çekilirken, bölgedeki istikrarsızlığın sürmesi halinde gübre maliyetlerinin artabileceği ve bunun da gelecek yıl gıda fiyatlarını yukarı çekebileceği değerlendiriliyor. ABD'nin batı bölgelerinde etkili olan kurak hava koşullarının sığır eti fiyatlarını artırdığı, iklim kaynaklı tarımsal baskının ise kahve gibi emtialarda fiyat sıçramalarına yol açtığı ifade edildi.
