Dünyanın önde gelen zengin iş insanlarından Jeff Bezos'a ait Blue Origin şirketinin New Glenn roketi, NASA'nın Ay üssü projesini duyurmasının hemen ardından rutin bir test sırasında infilak etti. Olay, ABD'nin Florida eyaletindeki Cape Canaveral'da yerel saatle 21:00'de meydana geldi. Patlama sonucunda New Glenn roketinin fırlatılması için inşa edilen LC-36 tesisinin büyük hasar gördüğü ve fırlatma rampası kulelerinden birinin devrildiği bildirildi. Patlamada herhangi bir can kaybı veya yaralanma yaşanmadığı açıklandı.
Bezos, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, tüm personelin güvende olduğunu ve durumun kontrol altında olduğunu belirtti. Zorlu bir gün yaşandığını ifade eden Bezos, gerekenlerin onarılacağını ve uçuşlara geri dönüleceğini vurguladı. 98 metre yüksekliğindeki roketin, 4 Haziran'da 48 uyduyu yörüngeye taşıması planlanıyordu.
Blue Origin ve Elon Musk'ın sahibi olduğu SpaceX, Ay projeleri kapsamında roket geliştirme alanında rekabet halindeler. Bu patlama, Blue Origin'in astronotları Ay'a gönderme ve Ay'da üs kurma konusundaki taahhütlerini yerine getirip getiremeyeceği konusunda soru işaretleri doğurdu. Analistler, hasar gören fırlatma rampasının yeniden inşa edilmesinin aylar sürebileceğini öngörüyor. Patlama, NASA'nın Ay üssü kurma planlarının ilk üç görevini duyurmasından kısa bir süre sonra gerçekleşti.
NASA'nın Ay Üssü 1 projesinin, Blue Origin tarafından tasarlanan bir iniş aracıyla en erken 2026 sonbaharında fırlatılması hedefleniyordu. İniş aracının New Glenn tipi roketlerle LC-36 rampasından gönderilmesi planlanmıştı. Bu durum, projenin zaman çizelgesinin mevcut haliyle ne kadar mümkün olduğu konusunda şüpheler uyandırdı. NASA, Ay'a robotik iniş araçları, dronlar ve diğer araçları gönderme planlarına ilişkin detayları 26 Mayıs'ta bir basın toplantısıyla paylaşmıştı. Blue Origin, bu araçları inşa etmek üzere seçilen şirketlerden biriydi.
ABD'nin, Başkan D.T.'ın görev süresi dolmadan 2028'de Ay'a insan gönderme hedefi bulunuyor. NASA, bu konuda Çin ile bir uzay yarışına girmiş durumda. Çin, 2030 yılına kadar insanları Ay'a indirme planlarını hızla ilerletiyor ve 25 Mayıs'ta bir mürettebatı Tiangong uzay istasyonuna gönderdi. NASA, Mart ayında Ay'ın güney kutbunda nükleer ve güneş enerjisiyle çalışacak kalıcı bir üs inşa etmek için 20 milyar dolarlık bir program duyurmuştu. Uzay ajansı yöneticisi Jared Isaacman, programın ABD'nin Ay'ı bir daha asla terk etmeyeceği anlamına geldiğini belirtmişti. Kalıcı bir üs, bilimsel deneyler yapılmasına, değerli kaynakların çıkarılmasına ve Mars'a seyahatin kolaylaşmasına olanak tanıyacak.
Ancak uzmanların çoğu, NASA'nın zaman çizelgesinin gerçekçi olmadığı konusunda hemfikir. Blue Origin'deki patlama, bu görüşleri daha da güçlendirdi. ABD'nin Artemis II görevi kapsamında dört astronotu Ay etrafında dolaştırmadaki başarısına rağmen, bazı bilim insanları Ay yüzeyine insan indiren ilk ülkenin Çin olabileceğine inanıyor. Open University'den Ay bilimcisi Dr. Simeon Barber, NASA'nın insanları Ay'a indirebilecek araç teminindeki aksaklıklara dikkat çekerek, Çin'in önce ulaşmasına şaşırmayacağını ifade etti.
NASA'nın Ignition Moon Base programı üç aşamadan oluşuyor. İnsanlar gitmeden önce Ay'ın arazisini keşfetmek ve haritalamak için robotik iniş araçları ve dronlar gönderilecek. Ayrıca, astronotların Ay yüzeyinde hareket etmelerini sağlayacak ve iletişim ile bilimsel ekipmanları taşıyacak araçların da gönderilmesi planlanıyor. NASA, 26 Mayıs'ta Blue Origin, Intuitive Machines ve Astrobotic gibi şirketlerin bu araçları geliştirmek üzere ihaleleri kazandığını duyurdu. Blue Origin'in Endurance adlı iniş aracının hassas inişler yapabilmesi ve otonom navigasyon gerçekleştirebilmesi bekleniyor. Astrobotic'in Griffin-1 iniş aracının ise Güney Kutbu yakınındaki Nobile Krateri'ne inmesi öngörülüyor. Bu araçlar, NASA için bilimsel ekipmanlar da taşıyacak.
Ay üssü program yöneticisi Carlos García-Galán, 26 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, robotik keşif sürecinin 2029'a kadar sürmesi ve Ay'a 25 fırlatma ile toplam 4 metrik ton yük indirilmesinin planlandığını belirtti. Sonraki aşamada NASA, Ay'da fisyon reaktörleri dahil olmak üzere nükleer ve güneş enerjisi tesisleri kurmayı hedefliyor. 2032 yılına kadar ise insanların Ay'da yarı kalıcı konutlarda yaşayabilmesi amaçlanıyor. Araçlar, astronotların engebeli yüzeyde uzun mesafeler kat etmesine imkân tanıyacak.
