Türkiye'de deprem ve benzeri afetlerin ardından yürütülen yardım, tahliye ve yeniden yapılanma çalışmaları sırasında engelli bireylerin özel gereksinimleri sıklıkla göz ardı ediliyor. Bu durum, 2025 yılında Scientific Reports dergisinde yayımlanan ve Türkiye'deki engellilerin afetlere dayanıklılığına odaklanan bir araştırmayla da belgelendi.
Araştırma sonuçlarına göre, engelli bireyler afet öncesi hazırlıklar, tahliye süreçleri, geçici barınma imkanları ve sağlık hizmetlerine erişim konularında önemli zorluklarla karşılaşıyor. İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi Çevre ve Sağlık Komisyonu üyesi Dr. Mustafa Vatansever, afet yönetimi süreçlerinde engelli bireylerin ihtiyaçlarının yeterince ele alınmadığını belirtti.
Vatansever, Türkiye'nin yaşadığı büyük afetlerin engelli bireyler üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurgulayarak, "Engelli bireyler, afet durumlarında daha savunmasız kalabilmekte ve mevcut planlar bu grupların özel gereksinimlerini yeterince dikkate almamaktadır," dedi. 2023 depremlerinin yaşandığı bölgede kayıtlı 2 milyon 511 bin 950 engelli bulunduğunu, bunların 775 bin 12'sinin ağır engelli olduğunu aktardı. Bölgedeki Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı 66 engelli ve yaşlı bakım merkezinde 5 bin 252 kişinin hizmet aldığını hatırlatan Vatansever, ihmal edilen engelli bireylerin sayısının oldukça fazla olduğunu ifade etti.
Afetlere hazırlık sürecinin, engelli bireylerin öncelikle tespit edilmesiyle başlaması gerektiğini belirten Vatansever, yerel yönetimlerin bu konuda kritik görevler üstlenmesi gerektiğini söyledi. Özellikle tahliye süreçlerinin engelli bireyler için hayati önem taşıdığına dikkat çeken Vatansever, şunları kaydetti: "Zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarının her biri kendi içinde ayrı önemli olsa da afet veya acil durum anındaki başarılı bir tahliye, engelli bireyler açısından en yaşamsal konulardan birini oluşturmaktadır. Engeli olmayan bireyler için acil çıkışların ve bina içindeki sığınma alanlarının nerede olduğunu bilmeleri yeterli olabilirken, engelli bireylerin öncelikle acil çıkışlara ve sığınma alanlarına nasıl ve hangi donanımla ulaşacaklarını bilmeleri gerekmekte."
